PRAXIS : Meditatie

Meditatie

Yoga is het stilleggen van de wervelingen van het bewustijn. - Patañjali

In het begin is meditatie een oefening om de aandacht te controleren (...) Aandacht heeft geen rand, geen grens om over te steken, aandacht is klaarte, vrij van elke gedachte. De gedachte is het einde van de meditatie ; goede meditatie begint met het stilleggen van de gedachte. Hiervan bewust zijn is aandacht geven. - Krishnamurti

Er bestaan ontelbaar veel manieren om te mediteren. Deze veelheid maakt duidelijk dat meditatie afhankelijk is van diegene die ze beoefent. Een devotioneel persoon werkt met het gevoel, een denker met de gedachte, een doener met de handeling, etc. Er bestaat geen allesomvattende spirituele "methodiek". Dit verklaart waarom Buddha Śâkyamuni zijn leringen aanpaste aan de persoon in kwestie.

De Buddhadharma verdeelt meditatie ("bhâvanâ") in rust ("śamatha") en inzicht ("vispaśyanâ"). Zonder rust geen inzicht. Rust komt eerst. Er worden vier stadia van rust onderscheiden, elk met negen stadia van concentratie. Nà éénpuntigheid-in-rust (het zogenaamde meditatief equilibrium) gaat men in analytische meditaties zich op bijzondere objecten concentreren. Inzichtsmeditatie is een bijzondere analytische meditatie die de aard van de innerlijke en uiterlijke werkelijkheid onderzoekt. In deze gevorderde stadia werken rust en inzicht samen. Dan verstoort inzicht de rust niet meer en geeft rust dieper inzicht. Dit "speciaal zien" leidt tot conceptueel inzicht in de absolute natuur der dingen. Dit maakt gaandeweg plaats voor de directe waarneming van de absolute natuur van elk mentaal & fysiek object, d.i. de wijsheid die de (vol)leegte van alle fenomenen openbaart. Door zich daarin te trainen komt men tot bevrijding en ontwaking.

In traditionele benaderingen spelen mentor, spirituele leraar of guru een centrale rol. Hij of zij wordt in staat geacht om de vooruitgang van de leerling te kunnen opvolgen. Ondertussen is het mogelijk om via GSR, HRV, EEG en andere technieken deze taak, vooral in het begin, instrumenteel te objectiveren. Zo wordt de subjectieve, eerder kwalitatieve invalshoek van de coach aangevuld met informatie die volledig kwantitatief is. Door biofeedback, AVS & "scripting" (cf. mentale training) is het dan mogelijk om de gegeven meditatie te optimaliseren (cf. instrumentele yoga).